Genero-berdintasuneko plana

1. kapitulua. Irismena eta helburuak

1. artikulua. Erakundearen konpromisoa

TRAILABek genero-berdintasunarekin konpromisoa hartzen du ikerketa arduratsuaren, erakundearen gobernantza onaren eta bikaintasun zientifikoaren funtsezko osagai gisa.

TRAILABen misioa Adimen Artifizial Fidagarri eta Gogoetatsuari buruzko ikerketa zientifiko, juridiko, etiko eta soziala sustatzea, garatzea eta koordinatzea da, giza agentzian, oinarrizko eskubideetan, kontuak emateko betebeharrean eta interes publikoan arreta berezia jarriz. Genero-berdintasuna, aukera-berdintasuna eta diskriminazioaren prebentzioa misio horren parte dira.

Genero-berdintasuneko plan honek, aurrerantzean «GEB» edo «Plana» deituko denak, TRAILABen erakunde-helburuak, erantzukizunak, neurriak eta jarraipen-mekanismoak ezartzen ditu 2026–2029 aldian genero-berdintasuna sustatzeko. Erakunde-aldaketa esanguratsua eta proportzionatua eragiteko diseinatuta dago, eta, aldi berean, TRAILAB sortu berria eta ikerketa-erakunde nahiko txikia dela aitortzen du.

TRAILABen Zuzendaritza Batzordeak Plana onartu eta lehendakariak sinatu du. Publikoki eskuragarri egongo da TRAILABen webgunean, eta kideei, langileei, ikertzaileei eta lankideei jakinaraziko zaie. Zuzendaritza Batzordeak bere gain hartzen du Plana ezartzeko azken erantzukizuna.

2. artikulua. Aplikazio-eremua

Plan hau, TRAILABekin duten harremanaren arabera dagokien neurrian, honako hauei aplikatzen zaie:

1. elkarteko kideei;
2. Zuzendaritza Batzordeko kideei;
3. langileei;
4. TRAILABen proiektuen bidez ordaindutako ikertzaileei eta gainerako langileei;
5. TRAILABen jardueretan parte hartzen duten elkarteko kideei;
6. TRAILABen proiektuetako lankideei;
7. TRAILABen proiektuetan lan egiten duten kanpoko profesionalei eta kontratistei;
8. kontratazio-, sustapen-, ebaluazio- edo erakunde-erabakiak hartzeko beste prozesuetan parte hartzen duten pertsonei; eta
9. TRAILABek antolatutako konferentzia, tailer, ikerketa-jarduera, landa-lan, online ingurune eta gainerako jardueretan parte hartzen dutenei.

Enpleguari berariaz dagozkion xedapenak langileei aplikatuko zaizkie eta, hala badagokio, ordaindutako gainerako langile-kategoriei ere, TRAILABekin duten legezko harremanaren arabera.

TRAILABek, gainera, Plan honen printzipioak sustatzen saiatuko da parte hartzen duen ikerketa-partzuergo, lankidetza eta gainerako jardueretan.

3. artikulua. Printzipioak

GEB ezartzea honako printzipio hauek gidatzen dute.

3.1. artikulua. Berdintasuna eta diskriminaziorik eza. Inork ez du tratu okerragorik jasoko sexuagatik, genero-identitateagatik edo -adierazpenagatik, sexu-orientazioagatik, haurdunaldiagatik, amatasunagatik, aitatasunagatik, familia- edo zaintza-erantzukizunengatik edo babestutako beste edozein ezaugarrirengatik.

3.2. artikulua. Funtsezko berdintasuna TRAILABentzat genero-berdintasuna formalki tratu bera jasotzea baino gehiago da. Neutraltzat diruditen arauek eta prozedurek ondorio desorekatuak sor ditzakete. Horregatik, TRAILABek kontuan hartuko ditu bai erakunde-prozesuak nola diseinatzen diren, bai prozesu horiek sortzen dituzten emaitzak.

3.3. artikulua. Intersekzionalitatea Generoak ez du modu independentean jarduten beste ezaugarri eta gizarte-posizioetatik. TRAILABek, dagokionean, generoaren eta honako faktore hauen arteko elkarrekintzak hartuko ditu kontuan: desgaitasuna, adina, arrazializazioa edo jatorri etnikoa, nazionalitatea eta migrazio-aurrekariak, egoera sozioekonomikoa, sexu-orientazioa, neurodibertsitatea, familia-erantzukizunak eta egiturazko abantaila edo desabantailaren beste iturri batzuk.

Intersekzionalitatea kontuan hartuko da bai erakunde-politiketan, bai ikerketaren diseinuan, ikuspuntu zientifiko eta etikotik garrantzitsua denean.

Konpromiso horrek ez dakar informazio pertsonal sentikorra bereizi gabe biltzea. Datu pertsonalak biltzeak edo tratatzeak helburu zehatza izan behar du eta datuak babesteko aplikatu beharreko eskakizunak bete behar ditu, bereziki Europar Batasuneko Datuak Babesteko Erregelamendu Orokorra (DBEO).

3.4. artikulua. Ebidentzia eta proportzionaltasuna Plan honen arabera hartutako neurriek identifika daitezkeen arazo, arrisku edo helburuei erantzun behar diete, eta TRAILABen tamainarekiko eta jarduerekiko proportzionalak izan behar dute.

3.5. artikulua. Norbanakoaren duintasuna, pribatutasuna eta autoidentifikazioa TRAILABek ez du pertsona baten genero-identitatea ondorioztatuko haren izenetik, itxuratik edo zeharkako beste ezaugarri batzuetatik. Generoari buruzko informazioa borondatezko autoidentifikazioan oinarrituko da, informazio hori biltzea beharrezkoa eta egokia denean.

Generoari buruzko informazioa biltzen denean, normalean honako kategoriak eskainiko dira:

1. emakumea;
2. gizona;
3. ez-bitarra;
4. ez dut esan nahi.

Sexuari buruzko informazioa berariazko helburu juridiko, estatistiko edo zientifiko baterako behar denean, bereizita bilduko da eta ez da genero-identitatearekin nahastuko.

3.6. artikulua. Erantzukizun partekatua Genero-berdintasuna erakundearen erantzukizuna da, eta ez soilik emakumeena, genero-aniztasuna duten pertsonena edo genero-berdintasuneko arduradunarena.

2. kapitulua. Gobernantza eta baliabideak

4. artikulua. Zuzendaritza Batzordea

Zuzendaritza Batzordeak du GEBren azken erantzukizuna. Zuzendaritza Batzordeak honako hauek egin beharko ditu:

1. Plan hau eta ondorengo berrikuspenak formalki onartu;
2. Plana ezartzeko baliabide egokiak eskuragarri daudela bermatu;
3. urteko jarraipen-txostenak jaso eta berrikusi;
4. helburuak lortzen ez direnean neurri zuzentzaileak onartu;
5. genero-berdintasunari buruzko gogoetak erakunde-politika eta -prozedura egokietan txertatzen direla bermatu; eta
6. genero-berdintasuneko arduradunak bere eginkizunak behar adinako independentziaz eta dagokion informaziorako sarbideaz bete ditzakeela bermatu.

5. artikulua. Genero-berdintasuneko arduraduna

Batzordeak genero-berdintasuneko arduradun bat (GBA) izendatuko du, Plana ezartzea koordinatzeko. Genero-berdintasuneko arduradunak honako hauek egin beharko ditu:

1. GEBren neurriak ezartzea koordinatu eta gainbegiratu;
2. GEBren ekintzen eta adierazleen erregistroa mantendu;
3. prestakuntza- eta sentsibilizazio-jarduerak koordinatu;
4. kanpoko espezializazioa behar duten arloak identifikatu;
5. genero-berdintasunari buruzko datuak biltzea eta jarraitzea koordinatu;
6. Genero-berdintasunaren jarraipenari buruzko urteko txostena prestatu;
7. proiektu-arduradunei eta zuzendaritzari ezarpenari buruzko aholkuak eman;
8. Batzordeari gomendioak egin;
9. jarraipenak gabeziak antzematen dituenean neurri zuzentzaileak proposatu; eta
10. GEBri buruzko galderetarako harreman-puntu gisa jardun.

GBAk Zuzendaritza Batzorderako zuzeneko sarbidea izango du, eginkizun horiek betetzeko beharrezkoa denean.

Karguak ez dakar kexak ikertzeko erantzukizunik, ikerketa horrek interes-gatazka sortuko balu edo espezializazio berezia beharko balu.

Eskainitako denbora

TRAILABek urte natural bakoitzeko gutxienez 60 lan-ordu emango dizkio genero-berdintasuneko arduradunari, berariaz Plana ezartzeko, jarraipena egiteko, prestakuntza koordinatzeko eta GEB garatzeko. Esleipen hori gutxienekoa da, eta handitu egin daiteke erakundearen hazkundeak, ikerketa-proiektuek edo identifikatutako berdintasun-arazoek behar osagarriak sortzen dituztenean.

6. artikulua. Finantza-baliabideak eta espezializazioa

Zuzendaritza Batzordeak urtero berariazko aurrekontu nahikoa onartuko du dagokion urtean Genero-berdintasuneko plan honetan programatutako ekintzak ezartzeko. Zenbatekoa aurreikusitako jarduerak, TRAILABen erakunde-tamaina eta eskuragarri dauden baliabideak kontuan hartuta zehaztuko da, eta bereiz identifikatu ahal izango da jarraipenerako.

Esleipen hori honako hauetarako erabil daiteke:

1. irisgarritasun- eta inklusio-neurriak;
2. kanpoko prestakuntza;
3. kontratazio- eta enplegu-prozedurak berrikustea;
4. jazarpenaren aurkako prozedurak garatu eta abian jartzea;
5. genero-berdintasunari buruzko aholkularitza espezializatua;
6. GEBren kanpo-berrikuspena;
7. ikerketan sexua, generoa eta intersekzionalitatea aztertzeko prestakuntza edo laguntza metodologikoa.

Finantzaketa-baldintzek hala uzten dutenean, TRAILABen proiektuek, gainera, proiektua gauzatzearekin zuzenean lotutako genero-berdintasunerako neurrietara bideratu ahal izango dituzte baliabideak.

TRAILABek gaur egun genero-berdintasunaren arloko erakunde-espezializaziorik ez duenez, erakundeak kanpoko espezializazioa eskuratuko du beharrezkoa denean, genero-berdintasuneko arduraduna izendatzea berez nahikoa ezagutza dela jo beharrean.

3. kapitulua. Datuak biltzea, jarraipena eta txostenak

7. artikulua. Oinarrizko ebaluazioa

TRAILAB sortu berria den erakundea da. Plana onartu eta hurrengo hiru hilabeteetan, genero-berdintasuneko arduradunak egiaztatutako oinarrizko ebaluazioa ezarriko du, langile-kategorien definizio argiekin eta enplegu-, ikerketa- eta kide-kategorien artean zenbaketa bikoitza saihestuz.

8. artikulua. Urteko jarraipena

GBAk Genero-berdintasunaren jarraipenari buruzko urteko txostena prestatuko du, Batzordeak azter dezan.

Txostenak, normalean, honako hauek jasoko ditu:

1. generoaren araberako banaketa erakunde-kategorien artean;
2. lan-eskaerak, aurre-hautaketa zerrendak, elkarrizketak eta kontratazioak, datuak eskuragarri daudenean;
3. lanbide-maila eta aurrerapena;
4. lidergo- eta erabakiak hartzeko eginkizunak;
5. kontratu-mota eta lanaldiaren modalitateak;
6. soldata-tarteak eta ordainsariak;
7. lanbide-garapenean eta prestakuntzan parte hartzea;
8. lana eta bizitza bateratzeko neurrien erabilera, datu agregatu egokiak lor daitezkeenean;
9. ikerketa-proiektuetan parte hartzea eta proiektuetako lidergo-eginkizunak;
10. genero-berdintasunari buruzko prestakuntza egitea;
11. GEBren ekintzak ezartzearen egoera;
12. sexuari/generoari eta intersekzionalitateari buruzko ebaluazioak ikerketa-proiektuetan txertatzea; eta
13. diskriminazioari, jazarpenari edo generoagatiko indarkeriari buruzko kexei buruzko informazio anonimizatua, zabalkundea konfidentzialtasunarekin bateragarria denean.

Talde txikien babesa

TRAILABek aitortzen du tamaina txikiak berriz identifikatzeko arrisku handia sortzen duela, anonimizazioa egin arren. Horregatik, barneko datu xehatuak GBAren eta Batzordearen eskura egon daitezke jarraipen-helburu legitimoetarako, publikoki zabaldu gabe.

Datuak ezabatzen direnean, txosten publikoak adierazi beharko du adierazlearen jarraipena egin dela, baina ezin dela zabaldu talde txikien konfidentzialtasunagatik. Oro har, txosten publikoek ez dute bost pertsona baino gutxiago dituzten gelaxka desagregaturik zabalduko, zabalkundeak pertsonak arrazoiz identifika baditzake.

Urteko txosten-zikloa

Genero-berdintasunaren jarraipenari buruzko txostenerako hasierako oinarrizko ebaluazioa ezarriko da Plana onartu eta hurrengo hiru hilabeteetan. Ondoren:

1. datuak urtero berrikusiko dira;
2. Batzordeak urteko jarraipenaren emaitzak aztertuko ditu;
3. jarraipenaren eguneraketa publiko labur bat argitaratuko da;
4. ezarpen-neurriak aldatu ahal izango dira adierazleek desberdintasun iraunkorrak edo sortu berriak erakusten dituztenean.

4. kapitulua. Lana eta bizitza bateratzea eta erakundearen kultura

9. artikulua. Lana eta bizitza bateratzeko neurriak

TRAILABek aitortzen du lan-jardunek eragin desberdinak izan ditzaketela zaintza-erantzukizunen, familia-egoeraren, desgaitasunaren eta bestelako baldintza pertsonalen arabera, eta eragin horiek maiz generoarekin elkarreraginean daudela.

TRAILABek dagoeneko babesten ditu urrutiko lana, ordutegi malguak eta bileren ordutegiei buruzko arauak. Plan honen lehen urtean, jardun horiek formalki dokumentatuko dira, gardenak izan daitezen eta modu koherentean eskuragarri egon daitezen.

TRAILABek honako hauek egin beharko ditu:

1. urrutiko eta hibrido lanerako arrazoizko sarbidea mantendu, lanpostuaren eta proiektuaren izaerarekin bateragarria denean;
2. lan-modalitate malguak mantendu, behar operatiboekin bateragarriak direnean;
3. bileren ordutegiei buruzko egungo jarduna arautu, eta ohiko lan-ordutegitik kanpo nahitaezko bilerak programatzea saihestu;
4. adostutako lan-ordutegitik kanpoko prestasuna alferrik espero izatea saihestu;
5. haurdunaldiari, jaiotzari, guraso-baimenei, zaintza-erantzukizunei eta lana eta bizitza bateratzeari lotutako legezko eskubideak errespetatu;
6. legezko lan malguaren edo familiarekin lotutako neurrien erabilerak ez duela lanbide-aurrerapena, proiektuetarako sarbidea edo erabakiak hartzen parte hartzea kaltetzen bermatu;
7. erakundearen kultura eta hautemandako inklusioa aldizka ebaluatu; eta
8. lan-jardunak berrikustean irisgarritasuna, desgaitasuna eta zaintza-erantzukizunak generoarekin batera kontuan hartu.

Urrutiko parte-hartzeak ez du langileen egoera okertuko erakundearen informaziorako, erabakiak hartzeko prozesuetarako, proiektu-aukeretarako edo lanbide-garapenerako sarbidean.

5. kapitulua. Genero-oreka lidergoan eta erabakiak hartzean

10. artikulua. Lidergoan genero-oreka hobetzeko neurriak

TRAILABen Batzordea hiru gizonek osatzen dute gaur egun. Beraz, erakundeak lidergoaren ordezkaritza hobetu beharreko arlo gisa identifikatzen du.

Izendapenek eta hauteskundeek TRAILABen estatutuetan ezarritako eskumenean eta prozeduretan oinarritzen jarraitu behar dute. Aldi berean, TRAILABek aitortzen du hautagaitzak identifikatzeak, izendapen-sareek eta erakundearen ikusgarritasunak eragina izan dezaketela lidergo-erantzukizunak eskuratzeko moduan dauden pertsonengan.

Horrenbestez, TRAILABek honako hauek egingo ditu:

1. Batzordearen, proiektu-lidergoaren, batzordeen, lantaldeen eta erabakiak hartzeko beste egitura garrantzitsu batzuen genero-osaeraren jarraipena egin;
2. lidergo-postuetara aurrera egiteko oztopoak aztertu;
3. lidergo-esperientzia garatzen duten aukeretarako sarbide-berdintasuna eman;
4. emakume kualifikatuak eta genero-aniztasuna duten pertsonak aktiboki bilatu hautagaitzak identifikatzean eta zuzendaritza-organoak, aholku-taldeak, batzordeak eta lantaldeak osatzean; eta
5. ez fidatu soilik lehendik dauden sare pertsonal eta profesionaletan, arrazoiz posible denean bilaketa zabalagoak egin badaitezke.

Ordezkaritzaren helburua

Plana amaitzean, TRAILABek Batzordearen gizonez osatutako osaera esklusiboa aldatzea du helburu, Batzordearen etorkizuneko berritzeen bidez edo beste pertsona batzuk sartzeko handituz.

Hiru pertsonako Batzorde batentzat, jardun-helburua da gutxienez kideetako bat emakumea izatea Plana amaitzean, estatutuetan ezarritako prozedura demokratikoen eta hautagai hautagarrien eskuragarritasunaren mende.

Batzordea bost pertsona edo gehiagora handitzen bada, TRAILABek pixkanaka aurrera egin nahi du emakumeek eta gizonek kideen %60 baino gehiago osatuko ez duten osaerarantz, ordezkaritza ez-bitarra bereiz aitortuta.

Erakundeak ez ditu helburu horiek lortuko eskumenaren, hauteskunde demokratikoaren edo diskriminaziorik ezaren aplikatu beharreko baldintzak arriskuan jarriz. Helburu bat lortu ezin denean, TRAILABek egindako neurriak eta hori eragotzi duten faktoreak dokumentatuko ditu.

6. kapitulua. Kontratazioa, hautaketa eta lanbide-aurrerapena

11. artikulua. Kontratazioaren printzipioak

TRAILABen lehen langileak lehendik zegoen ikerketa-talde batetik abiatuta kontratatu ziren. Erakundea hazten den heinean, kontratazio-jardunek pixkanaka lehendik dauden sare pertsonal eta akademikoetatik haratago zabaldu beharko dute, hautagai-multzo zabalago eta anitzago batera iristeko.

Horrenbestez, TRAILABek kontratazio-prozedura formala ezarriko du Plan honen lehen urtean. Ordaindutako lanpostu hutsetarako, TRAILABek pixkanaka honako arau hauek aplikatuko ditu:

1. lanpostu hutsak, oro har, publikoki iragarriko dira, lanpostuaren izaera eta iraupena kontuan hartuta hori proportzionatua denean;
2. zuzeneko izendapenetarako edo sareetan oinarritutako izendapenetarako salbuespenek proiektuaren edo erakundearen legezko justifikazioa izan beharko dute;
3. lanpostuen deskribapenek hizkuntza inklusiboa eta genero-neutroa erabiliko dute;
4. funtsezko eta desiragarri diren irizpideak ebaluazioa egin aurretik zehaztuko dira;
5. ebaluazio-irizpideak lanpostuaren eskakizunekin lotuta egongo dira;
6. hautagai egokiak zeharka bazter ditzaketen beharrezkoak ez diren eskakizunak saihestuko dira;
7. ikerketa-lanpostuen berri, arrazoiz posible denean, TRAILABen lehendik dauden sareetatik haratago hautagaietara iristeko moduko kanalen bidez emango da;
8. kontratazio-erregistroek berdintasunaren ondorengo jarraipena ahalbidetuko dute;
9. ebaluatzaile bat baino gehiago erabiltzen denean, TRAILAB ahaleginduko da haien artean genero-aniztasuna egon dadin;
10. hautagai kualifikatuen talde batek genero desberdinetako pertsonak baditu, genero bakarreko aurre-hautaketa zerrendak saihestuko dira, ebaluazioaren emaitzek justifikatzen dituztenean izan ezik.

TRAILABek ez ditu estandar akademiko, zientifiko, tekniko edo profesionalak jaitsiko genero-oreka lortzeko. Plan honen helburua aukeretarako sarbidea zabaltzea eta hautagaietara iristeko, haiek ebaluatzeko eta hautatzeko moduan saihestu daitezkeen alborapenak murriztea da.

Kontratazioaren jarraipena

Kontratazio-prozesu garrantzitsu bakoitzerako, TRAILABek, legez eta praktikoki posible denean, honako hauek erregistratuko ditu:

1. hautagai-kopurua;
2. hautagaien generoaren araberako banaketa;
3. aurre-hautatutako hautagaiak;
4. elkarrizketa egin zaien hautagaiak;
5. kontratatutako hautagaia.

Datuak modu agregatuan aztertuko dira, eta Plan honetan ezarritako pribatutasun-bermeen mende egongo dira, Genero-berdintasunaren jarraipenari buruzko txostenaren parte gisa.

12. artikulua. Berdintasuna lanbide-aurrerapenean

TRAILABek ikerketa-karreraren egitura garatzen duen heinean, ikerketa-maila desberdinen artean aurrera egiteko irizpide gardenak ezarriko ditu.

Lanbide-ebaluazioak postu bakoitzaren erantzukizunen arabera ekarpen garrantzitsuak aitortuko ditu; besteak beste, honako hauek izan daitezke:

1. ikerketa-emaitzak;
2. ekarpen metodologiko eta teknikoak;
3. proiektuen garapena;
4. lidergoa, gainbegiratzea eta ikerketako mentoretza;
5. erakundearentzako zerbitzua;
6. ezagutzaren transferentzia;
7. eragin soziala;
8. politika publikoetarako ekarpena;
9. ikerketa-softwarea, datu-multzoak eta ikerketaren beste emaitza batzuk.

Amatasuneko, aitatasuneko, guraso-baimeneko edo babestutako beste absentzia batzuetako aldiak ez dira konpromiso edo produktibitate txikiagoaren frogatzat hartuko, eta behar bezala kontuan hartuko dira lanbide-aurrerapena ebaluatzean.

13. artikulua. Ordainsarien berdintasuna

TRAILABek soldata-tarte estandarrak erabiltzen ditu, eta ordainsarien arteko alde arbitrarioen aurkako babes garrantzitsu gisa mantenduko ditu.

Genero-berdintasunaren jarraipenari buruzko urteko txostenak honako hauek aztertuko ditu:

1. soldata-tartea;
2. lanbide-maila;
3. kontratu-mota;
4. lanaldia;
5. ordaindutako erantzukizun osagarriak; eta
6. beste ordainsari material batzuk, dagokionean.

Antzeko lanpostuen artean generoarekin lotutako azalpenik gabeko alde materialik identifikatzen bada, ikertu egingo da eta, justifikaziorik ez badu, zuzendu egingo da.

TRAILABen langile-kopurua txikia denez, banakako soldata-informazio xehatuak konfidentziala izaten jarraituko du.

7. kapitulua. Sexua, generoa eta intersekzionalitatea ikerketan eta berrikuntzan

14. artikulua. Garrantziaren nahitaezko ebaluazioa

Ikerketaren edukian sexuaren eta generoaren analisia txertatzea bereziki garrantzitsua da TRAILABen misiorako: Adimen Artifizial fidagarri, kontuak emateko modukoa eta sozialki arduratsua lortzea.

TRAILABek sexua, generoa eta intersekzionalitatea ikerketa-proiektu bakoitzaren mailan kontuan hartzea erakundetu egingo du.

TRAILABen ikerketa-proiektu berri orok, planifikazioan, sexua eta generoa, baita dagozkion intersekzio-faktoreak ere, honako hauetan eragin materiala izan ote dezaketen berariaz ebaluatuko du:

1. ikerketa-galderan;
2. oinarri teorikoetan;
3. aztertutako populazioetan;
4. datu-multzoetan;
5. datuak sortzean eta laginketan;
6. ereduen garapenean;
7. ebaluazio-prozeduretan;
8. sistemaren erabiltzaileengan;
9. eragindako pertsona edo komunitateengan;
10. onuren eta kalteen banaketan;
11. emaitzen interpretazioan;
12. hedapen-testuinguruan; edo
13. beste eragin sozial, kultural, juridiko edo etiko batzuetan.

Ebaluazio hori TRAILABen lan-plan estandarrean edo proiektua planifikatzeko dokumentazio baliokidean txertatuko da.

Garrantzia

TRAILABek ez du suposatzen sexua edo generoa garrantzitsuak direnik ikerketa-galdera guztietarako. Proiektu-taldeak sexuaren/generoaren analisia garrantzitsua ez dela erabakitzen duenean, proiektuaren planak arrazoitutako justifikazio laburra jasoko du.

Garrantzitsua denean, proiektuak zehaztuko du nola txertatuko den ikerketaren diseinuan, analisian, ebaluazioan edo interpretazioan. Helburua da garrantzia kontzienteki ebaluatzen dela bermatzea, inplizituki baztertu beharrean, genero-aldagaiak proiektu guztietan artifizialki sartu gabe.

Proiektuaren berariazko gogoetak

Proiektu baterako garrantzitsua denean, ikertzaileek, besteak beste, honako gai hauek hartu beharko dituzte kontuan:

14. prestakuntza- edo ebaluazio-datuek dagozkion populazioak behar bezala ordezkatzen dituzten;
15. ereduaren errendimendua sexuaren, generoaren edo dagozkion intersekzio-ezaugarrien arabera aldatzen den;
16. proxy-aldagaiek genero- edo intersekzio-desberdintasunak erreproduzi ditzaketen;
17. sistemaren irteerek taldeetan banaketa- edo ordezkaritza-ondorio desberdinak sortzen dituzten;
18. etiketetan, kategorietan edo erreferentzietan txertatutako hipotesiek estereotipoak erreproduzitzen dituzten;
19. interfazeek edo hedapen-baldintzek erabiltzaileei modu desberdinean eragiten dieten;
20. ziurgabetasuna, akats-tasak edo hutsegite-moduak dagozkien taldeen artean aldatzen diren;
21. eragindako komunitateek ikerketaren diseinuan edo ebaluazioan parte hartu beharko luketen.

Ezaugarri demografikoak ez dira bilduko azpitaldeen analisia teknikoki posible delako soilik. Garrantzi zientifikoa, proportzionaltasuna, etika, pribatutasuna eta datuak babesteko aplikatu beharreko legeria hartuko dira kontuan.

Intersekzionalitatea

Zientifikoki garrantzitsua denean, proiektu-taldeek aztertuko dute generoari soilik mugatutako analisi batek generoaren eta desgaitasuna, adina, jatorri etnikoa edo arrazializazioa, egoera sozioekonomikoa, migrazio-egoera edo testuinguruan garrantzitsuak diren beste faktore batzuen arteko elkarrekintzak sortutako alde garrantzitsuak ezkutatu ote ditzakeen.

Analisi intersekzionalak metodologikoki justifikatuta egon beharko du, eta tamaina nahikoa ez duten azpitaldeetatik estatistikoki fidagarriak ez diren ondorioak ateratzea saihestu beharko du.

8. kapitulua. Genero-indarkeria, sexu-jazarpena eta jokabide diskriminatzaileak

15. artikulua. Genero-indarkeriaren, sexu-jazarpenaren eta jokabide diskriminatzaileen debekua

TRAILABek debekatu egiten ditu sexu-jazarpena, sexuaren edo generoaren araberako jazarpena, genero-indarkeria, jokabide diskriminatzaileak eta fede onez kezkak adierazten dituzten pertsonen aurkako errepresaliak.

Printzipio horiek ez dira TRAILABen instalazioetan soilik aplikatuko; TRAILABen jarduerekin lotutako jokabideei ere aplikatuko zaizkie, besteak beste:

1. online komunikazioak;
2. konferentziak eta tailerrak;
3. ikerketa-bilerak;
4. lanarekin lotutako gizarte-ekitaldiak;
5. landa-lana eta bidaiak;
6. partzuergoen eta erakunde bazkideen jarduerak;
7. urrutiko laneko inguruneak.

16. artikulua. Genero-indarkeria, sexu-jazarpena eta jokabide diskriminatzaileak prebenitzeko eta haiei erantzuteko protokoloa

GEB onartu eta hurrengo sei hilabeteetan, TRAILABek sexu-jazarpena, generoagatiko jazarpena eta genero-indarkeria prebenitu eta horiei erantzuteko berariazko prozedura onartuko du.

Prozedurak honako hauek ezarriko ditu:

1. salaketa-kanal irisgarriak;
2. konfidentzialtasun-eskakizunak;
3. errepresalien aurkako bermeak;
4. interes-gatazketarako prozedurak;
5. aldez aurreko ebaluazio eta ikerketa inpartzialak;
6. arrazoizko prozedura-epeak;
7. behar bezalako behin-behineko babes-neurriak;
8. inplikatutako pertsona guztien eskubideak;
9. eskuragarri dauden laguntza- eta bideratze-aukerak;
10. dokumentazio-eskakizunak;
11. erakundearen balizko ondorioak;
12. dagokionean, legezko, administrazioko edo judizioko prozedurekiko harremana.

Jarraipena

Genero-berdintasunaren jarraipenari buruzko urteko txostenak, ahal denean zorrotz anonimizatuta, honako hauek erregistratuko ditu:

1. kexen kopurua eta kategoria orokorra;
2. prozedurak aktibatu ote ziren;
3. prebentzio-neurriak aplikatu ote ziren;
4. dagokion prestakuntza egin ote zen.

Informazio publikoa emateko eskakizun batek ez du lehentasunik izango eragindako pertsonen konfidentzialtasunaren, pribatutasunaren, prozedura-ekitatearen edo segurtasunaren aurrean.

17. artikulua. Salaketak aurkezteko bide independentea

Inori ez zaio eskatuko ustezko jokabide desegoki bat salatzea kexan inplikatuta egon daitekeen edo interes-gatazka esanguratsua izan dezakeen pertsona baten aurrean soilik.

Horregatik, TRAILABek gutxienez bi salaketa-bide konfidentzial mantenduko ditu, eta interes-gatazkak eragindako edozein pertsona abstenitzeko eta ordezkatzeko prozedurak ezarriko ditu.

Plan hau hasieran ezartzen den bitartean, Batzordeak Elkartearen barruan pertsona egokiak izendatuko ditu salaketa sentikorrak jasotzeko.

Kexa batek ikerketa formala behar duenean, TRAILABek ad hoc ikerketa-batzorde bat eratu ahal izango du, interes-gatazkarik ez duten pertsonez osatua, bere Estatutuetan eta jazarpena eta genero-indarkeria arautzen dituen berariazko prozeduran ezarritako mekanismoen arabera.

TRAILABek lehentasuna emango dio Etika Batzordea eratzeari. Eratu ondoren, kexa sentikorrak jasotzeko, gainbegiratzeko edo horiei buruzko aholkularitza emateko Batzordearen eginkizuna dagokion erakunde-protokoloan zehaztuko da, independentzia, konfidentzialtasun eta interes-gatazken kudeaketarako berme egokien mende.

Genero-berdintasuneko arduradunak ez du gai bat jasoko, ebaluatuko edo ikertuko, horrek haren inpartzialtasuna arriskuan jarriko balu.

9. kapitulua. Prestakuntza eta sentsibilizazioa

18. artikulua. Genero-berdintasunari buruzko prestakuntza eta sentsibilizazioa

Genero-berdintasunari buruzko prestakuntza Plan honen funtsezko elementua da. Lehen urtean, TRAILABek genero-berdintasunari eta alborapenen inguruko sentsibilizazioari buruzko oinarrizko prestakuntza emango die honakoei:

1. Batzordeko kide guztiei;
2. langileei;
3. proiektu- eta ikerketa-arduradunei;
4. genero-berdintasuneko arduradunari; eta
5. kontratazio- eta lanbide-karrerako erabakiak hartzen modu esanguratsuan parte hartzen duten pertsona guztiei.

Prestakuntzak, dagokionean, honako gai hauek landuko ditu:

6. genero-berdintasuna eta diskriminaziorik eza;
7. genero-alborapen kontziente eta inkontzienteak;
8. intersekzionalitatea;
9. kontratazio eta ebaluazio inklusiboak;
10. lana eta bizitza bateratzea eta erakundearen kultura;
11. jazarpenaren eta genero-indarkeriaren prebentzioa;
12. sexuaren/generoaren analisia ikerketan txertatzea;
13. IAren ikerketarako garrantzitsuak diren genero- eta intersekzionalitate-gaiak.

Urtero gutxienez eguneratze- edo sentsibilizazio-jarduera espezializatu bat eskainiko da.

Batzordeko kide, langile, proiektu-arduradun eta kontratazio-arduradun berriek sarrera-material edo prestakuntza egokia jasoko dute beren erantzukizunak hartu eta gero arrazoizko epean.

TRAILABek beharrezko barne-ezagutzarik ez duenean, kanpoko prestatzaile espezializatuengana joko du.

10. kapitulua. Azken xedapenak

19. artikulua. Komunikazioa

GEBren indarreko bertsioak honako hauek egin beharko ditu:

1. TRAILABen webgunean publikoki eskuragarri egon;
2. onartu ondoren barnean jakinarazi;
3. langile eta lankide berriei eman edo haien eskura jarri;
4. ikerketa-proiektu berrien lidergoa eratzen denean bidali;
5. dagokion erakunde-prozeduretan aipatu.

Aurreko bertsioek eta jarraipen-txosten publikoek eskuragarri izaten edo behar bezala artxibatuta egoten jarraitu beharko lukete, aplikazio jarraitua frogatu ahal izateko.

20. artikulua. Berrikuspena eta etengabeko hobekuntza

Plan hau bizirik dagoen erakunde-tresna gisa ulertzen da.

Genero-berdintasuneko arduradunak aldaketak proposatu ahal izango ditu honako hauei erantzuteko:

1. jarraipenaren emaitzak;
2. TRAILABen hazkundea edo egiturazko aldaketak;
3. enplegu-modalitateen aldaketak;
4. ikerketa-jarduera berriak;
5. identifikatutako berdintasun-arazoak;
6. Espainiako edo Europako legerian izandako aldaketak;
7. Horizon Europe programan edo haren ondorengo programetan izandako aldaketak;
8. ikerketa-arloan genero-berdintasunari buruz aitortutako jardunbide egokien bilakaera.

Funtsezko berrikuspenak Batzordeak onartu eta publiko egin beharko dira.

Hiru urteko aldiaren amaieran, TRAILABek ebaluazio osoa egingo du eta honako hauek aztertuko ditu:

9. SMART ekintza bakoitzaren aplikazioa;
10. ordezkaritzaren arloko joerak;
11. kontratazioaren eta aurrerapenaren emaitzak;
12. ordainsarien berdintasunaren emaitzak;
13. lana eta bizitza bateratzearen eta erakundearen kulturaren adierazleak;
14. prestakuntzaren eraginkortasuna;
15. sexua, generoa eta intersekzionalitatea ikerketan txertatzea;
16. jazarpena prebenitzeko eta salatzeko mekanismoen funtzionamendua;
17. berariazko baliabideen nahikotasuna; eta
18. hurrengo GEBren lehentasunak.

Ebaluazioak Genero-berdintasuneko plan berri bat onartzeko oinarri gisa balioko du.

Formalki onartzea

Genero-berdintasuneko plan hau TRAILAB – Trustworthy and Reflective Artificial Intelligence Lab erakundeko Zuzendaritza Batzordeak onartu.